( عربی 3 عمومی درس 5 و عربی 3 انسانی درس 10 )
تمیز : اسمی است نکره ، جامد و منصوب که شکّ و ابهام را از جمله یا اسم قبل از خود بر طرف می کند که به دو دسته تمییز مفرد « ذات » و جمله « نسبت » تقسیم می شود .

 1 ) تمییز مفرد یا ذات : تمییزی است که از کلمه ما قبل خود رفع ابهام می کند . تمییز مفرد بیشتر اوقات بعد از وزن ، پیمانه ، اندازه ، مساحت ، مقدار و عدد بیاید .
مانند :
بِعتُ عِشرینَ کِتاباً               هَل عِندَکَ هِکتارٌ حَدیقَهً ؟
شرِبَ أبی کوباً             شایا فَمن یَعمَل مِثقالَ ذرَّهٍ خَیراً یَرَهُ
إنّی رایتُ أحدَ عشَرَ کوکَباً

نکته : تمییز اعداد قواعد خاصّ خود را دارد مثلاً در عدد سه تا ده به صورت جمع و مجرور می آید .
مانند :
إشتَریتُ ثَلاثهَ کُتُبٍ             هولاءِ خَمسُ مُعلِّماتٍ ( تمییز و مجرور )

 2 ) تمییز جمله یا نسبت : تمییزی است که از جمله ما قبل خود رفع ابهام می کند . تمییز نسبت در موارد زیرمی آید .

الف ) بعد از اسم تفضیل . ( دو اسم خَیر و شَرّ نیز اگر معنی « تر و ترین » بدهد اسم تفضیل است )
مانند :
اکمَلُ المُومِنینَ إیماناً أحسنُـهم عملاً               هُوَ شرُّ التلامیذِ إخلاقاً
الباقِیاتُ الصّالِحاتُ خَیرٌ عِندَ ربِّهِم ثواباً               علیٌ أعلَی مِنکَ قَـدّاً

ب ) بعد از فعل های به اصطلاح تمییز طلب : معمولاً اگر بعد از فعل های زیر اسم منصوبی بیاید تمییز است زیرا این فعلها دارای نوعی ابهام می باشند . فاضَ ، زادَ ، مَلأ ، تقدَّمَ ، کَثُرَ ، فَجَّرَ ، حَسُنَ ، کَفَی ، طابَ ، إشتَهَرَ ، عَظُمَ ، کَبُرَ و . . . .
مانند :
کَفَی باللهِ شَهیداً                     فاضَ النَّهرُ ماءً       
 إمتَلأ قَلبی إیماناً                     تَتقدَّمُ الطّالِبهُ عِلماً

نکته1 : بعد از « کَم » إستفهامی تمییز منصوب است . ( اختصاصی انسانی )
مانند :
کَم کِتاباً قَراتَ حتّی الانَ ؟        کَم طَبیباً فی المَدینَهِ ؟

نکته2 : تمییز در اصل می تواند مبتدا ، فاعل و مفعول باشد .

الف ) در جملات اسمیه تمییز در اصل مبتدا است .
مانند :
أنتَ افضَلُ من محمَّدٍ علماً : عِلمُکَ أفضَلُ من محمدٍ
المومِنُ أکثرُ صَبراً منَ الاخَرینَ : صَبرُ المومِنِ أکثَرُ منَ الاخَرینَ

ب ) در جمله فعلیه ای که فعل آن لازم باشد تمییز در اصل فاعل است .
مانند :
حَسُنَ الطّالبُ خُلقاً : حَسُنَ خُلقُ الطّالبِ
تتقدَّمُ الطِّفلهُ أدباً : یَتقدَّمُ أدبُ الطِّفلهِ

ج ) در جمله فعلیه ای که فعل آن مُتعدّی باشد تمییز در اصل مفعول است .
مانند :
فَجَّرَ اللهُ الارضَ عُیوناً : فَجَّرَ اللهُ عیونَ الارضِ
نَظَّمتُ الکُتبَ صفوفاً : نَظَّمتُ صُفوفَ الکُتبِ